محاسبه شاخص پیچیدگی محیط درونی زنجیره‌های تولید در اقتصاد ایران؛ کاربردی از جداول داده-ستانده متقارن محصول در محصول

نوع مقاله : کاربردی

نویسندگان

1 کارشناس‌ ارشد توسعه اقتصادی و برنامه‌ریزی، دانشکده اقتصاد، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.

2 استاد دانشکده اقتصاد، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران.

3 دانشیار دانشکده اقتصاد، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران.

10.30473/jier.2025.74051.1492

چکیده

زنجیره‌های تولید در هر اقتصادی بسیار حائز اهمیت است و کشورهایی که به توسعه زنجیره‌های تولید پرداخته‌اند، وضعیت اقتصادی بهتری را برای خود رقم زده‌اند. با عنایت به اینکه تکمیل زنجیره‌های تولید و توسعه صنایع پایین دستی از اهداف اصلی برنامه هفتم توسعه اقتصادی-اجتماعی کشور است، کانون توجه مقاله حاضر محاسبه شاخص پیچیدگی محیط درونی زنجیره‌های تولید و ارتباط آن با فعالیت‌های بالادستی و پایین‌دستی در اقتصاد ایران است. در راستای محاسبه شاخص پیچیدگی محیط درونی، متوسط طول انتشار پسین و پیشین با به‌کارگیری الگوهای تقاضامحور لئونتیف و عرضه‌محور گش با استفاده از آخرین جدول داده-ستانده بانک مرکزی برای سال 1395 محاسبه می‌شود و سپس مبنای شناسایی بخش‌های بالادستی و پایین‌دستی قرار می‌گیرد. یافته‌ها حاکی از آن است که گروه محصول «فلزات اساسی»، «ساختمان» و «فرآورده‌های نفتی و محصولات شیمیایی» شاخص پیچیدگی اقتصادی بزرگ‌تر از واحد دارند، بدین معنا که زنجیره‌های تولید بیشتر و فاصله طولانی‌تری تا بازار مصرف نهایی ایجاد می‌کنند، لذا در زمره محصولات پایین‌دستی قرار می‌گیرند. در مقابل «استخراج نفت خام و گازطبیعی» کمترین شاخص پیچیدگی اقتصادی را دارد و لذا در جایگاه گروه محصولات بالادستی اقتصاد قرار می‌گیرد. با توجه به نتایج به دست آمده به نظر می‌رسد مهم‌ترین توصیه‌های سیاستی، تکمیل زنجیره‌های تولید و تبدیل نفت‌خام و گازطبیعی به محصولات شیمیایی و پتروشیمی و همچنین شناخت حلقه‌های مفقوده در زنجیره کشاورزی باشد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


Bosma, N. S., Romero Luna, I., & Dietzenbacher, E. (2005). Using Average Propagation Lengths to Identify Production Chains in the Andalusian Economy. Estudios de Economía Aplicada, 23 (2), 405-422.
Böhm-Bawerk, E. v. (1921). Capital and interest. Positive Theory of Capital, 93-131.
Dietzenbacher, E., & Romero, I. (2007). Production Chains in an Interregional Framework: Identification by Means of Average Propagation Lengths. International Regional Science Review, 30 (4), 362-383.
Fang, Y., Chang, P., Liu, J., Li, X., Wang, J., & Wang, Y. (2021). Parent–Child Contact, Closeness, and Conflict Across the Transition to College. Journal of Marriage and Family, 83(2), 607-623.
 
 
 
 
Ghosh, A. K. (1958). Input-Output approach in an allocation system, Economic, 68 (271), 549-569.
Leontief, W. W. (1966). Input-Output Economics. Oxford University Press.
Miller, R.E., & Temurshoev, U. (2015). Output Upstreamness and Input Downstreamness of Industries/Countries in World Production. International Regional Science Review, 40 (5) 443-475.
Miller, R. E., & Blair, P. D. (2021). Input-output analysis: Foundation and extensions. Cambridge University Press.
Romero, I., Dietzenbacher, E., & Hewings, G. J. (2009). Fragmentation and Complexity: Analyzing Structural Change in the Chicago Regional Economy. Revista de Economía Mundial,23 (20), 263-282.
Vernon, R. (1966). International investment and international trade in the product cycle. The Quarterly Journal of Economics, 80(2), 190-207.