تعریف بازار در پلتفرم‌های چندسویه دیجیتال؛ شواهدی از بازار تاکسی‌های اینترنتی در ایران

نوع مقاله : کاربردی

نویسندگان

1 دانشگاه امام صادق علیه السلام

2 دانشگاه امام صادق علیه‌السلام

3 دانشگاه تهران

10.30473/jier.2026.78131.1547

چکیده

تعریف بازار، نخستین و تعیین‌کننده‌ترین گام در تحلیل رفتارهای ضدرقابتی است. با این حال، در بسترهای دیجیتال چندسویه، به دلیل اثرات شبکه‌ای و قیمت‌گذاری نامتقارن میان گروه‌های مختلف، ابزارهای متعارفی مانند آزمون SSNIP با چالش‌های جدی مواجه می‌شوند. در چنین فضایی، پرسش اصلی این است که بازار مرتبط را چگونه باید تعریف کرد و آیا می‌توان از یک تعریف ثابت برای تمامی پرونده‌ها استفاده کرد؟
این مطالعه با هدف بررسی چالش‌های تعریف بازار در پلتفرم‌های دیجیتال و ارائه چارچوبی منعطف انجام شده است. پژوهش از رویکرد کیفی و تحلیل اسنادی بهره می‌برد و با مطالعه تطبیقی ۱۹ پرونده رقابتی در اتحادیه اروپا، بریتانیا، اسپانیا، روسیه و سایر کشورها انجام شده است. همچنین، کاربست چارچوب پیشنهادی در بازار تاکسی‌های آنلاین ایران بررسی شده است.
یافته‌ها نشان می‌دهد تعریف بازار به‌طور معناداری به نوع رفتار ضدرقابتی وابسته است. در رفتارهای حذفی، بازار باید محدود به بستر پلتفرم تعریف شود، در حالی که در رفتارهای استثماری، دامنه بازار گسترده‌تر و شامل جانشین‌های سنتی نیز است. در مجموع، نتایج بر ناکارآمدی رویکردهای ایستا و ضرورت رویکردی موردمحور و هدف‌گرا تأکید دارد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات