اقتصاد- دانشکده اقتصاد - دانشگاه شهید باهنر کرمان - کرمان - ایران
10.30473/jier.2026.76386.1522
چکیده
هدف این پژوهش، بررسی تجربی اثر خوشههای صنعتی بالادستی بر رشد صنایع پاییندستی در استانهای ایران است. بدین منظور، با تمرکز بر زنجیره ارزش فلزات پایه، شاخص ضریب مکانیابی (LQ) برای صنعت تولید فلزات پایه (کد ISIC C03.024) طی دوره 140۰ -1390 برای ۳۱ استان محاسبه شد. سپس با استفاده از مدل دادههای تابلویی با اثرات ثابت، اثر این شاخص بر رشد ارزش افزوده دو صنعت پاییندستی «محصولات فلزی ساختهشده و «وسایل نقلیه موتوری» تحلیل گردید. نتایج برآورد نشان داد تمرکز مکانی در صنعت بالادستی فلزات پایه تأثیر مثبت و معناداری بر رشد صنایع پاییندستی دارد. این اثر در صنعت محصولات فلزی ساختهشده (ضریب ۰.۱۸۵) قویتر از صنعت وسایل نقلیه موتوری (ضریب ۰.۱۱۲) است، که بیانگر وجود پیوندهای پسین قویتر و سرریزهای دانشی در زنجیره ارزش فلزات پایه است. یافتهها حاکی از آن است که تمرکز جغرافیایی صنایع مرتبط، از طریق کاهش هزینههای مبادله، ارتقای بهرهوری و گسترش شبکههای یادگیری، موتور محرکه رشد صنعتی در سطح منطقهای است. بر این اساس، سیاستهای توسعه صنعتی کشور باید بهجای پراکندگی فعالیتها، بر تقویت و تعمیق خوشههای صنعتی موجود متمرکز شود تا از همافزایی فضایی و مزیتهای منطقهای در مسیر رشد پایدار بهرهبرداری گردد.
)