2
گروه اقتصاد،دانشکده اقتصاد و مدیریت ، دانشگاه آزاد اسلامی، شیراز، ایران
3
دانشگاه آزاد اسلامی، شیراز، ایران
10.30473/jier.2026.76607.1526
چکیده
صرفههای مقیاس نقش مهمی در تبیین کارایی هزینهای بنگاهها و جهتگیری سیاست صنعتی ایفا میکند، با این حال شواهد تجربی منسجم درباره وضعیت و روند بلندمدت آن در صنایع ایران محدود است. این پژوهش با هدف سنجش صرفههای مقیاس در صنایع منتخب ایران با استفاده از تابع هزینه ترانسلوگ طی دوره 1401-1381 انجام شده است. روش تحقیق مبتنی بر رویکرد پارامتریک و با بهرهگیری از دادههای پانلی 38 صنعت با کد ISIC چهاررقمی از مرکز آمار ایران است. برای برآورد مدل از روش رگرسیون به ظاهر نامرتبط (SUR) و برای تحلیل پایایی دادهها از آزمونهای ریشه واحد و همانباشتگی استفاده شد. یافتههای تحقیق نشان میدهد متوسط صرفههای مقیاس در بخش صنعت روندی نزولی داشته است. این شاخص از 0083/0 در سال 1381 به اوج 029/0 در سال 1391 رسید، اما سپس کاهش یافته و در سال 1401 به 002/0 رسید. این کاهش بیانگر تضعیف تدریجی مزیت تولید در مقیاس بزرگ در صنایع کشور است. در بین صنایع مورد بررسی، ریختهگری فلزات غیرآهنی با 083/0 در سال 1391 بیشترین و صنایع غذایی کمترین میزان صرفههای مقیاس را دارا بودهاند. نتایج حاکی از آن است که کاهش صرفههای مقیاس میتواند پیامدهایی همچون افزایش هزینههای نهایی تولید و کاهش کارایی صنعتی داشته باشد و لزوم بازنگری در سیاستهای مرتبط با مقیاس بنگاه، بهرهبرداری از ظرفیت تولید و بهبود ساختار صنعتی را برجسته میسازد.
)